https://thuviensach.vn

HỒ SƠ QUYỀN LỰC
NAPOLEON
LỜI GIỚI THIỆU
CHƯƠNG 1. Giới thiệu
CHƯƠNG 2. Khởi đầu: con đường quyền lực những năm tháng bản lề
CHƯƠNG 3. Nghiên cứu về quyền lực: Chính quyền Napoleon
CHƯƠNG 4. Bước vươn vai của quyền lực: từ đế chế đến “đế chế vĩ đại”
CHƯƠNG 5. Tăng cường quyền lực xã hội: quý tộc hoàng gia, quý tộc cũ
và “hệ thống tước vị”
CHƯƠNG 6. Quyền lực, ủng hộ và chống đối: dư luận, giáo dục và nghệ
thuật
CHƯƠNG 7. Quan niệm về quyền lực theo dòng lịch sử
CHƯƠNG 8. Kết luận: Truyền thuyết chân thực

https://thuviensach.vn

LỜI GIỚI THIỆU
(Cho bản tiếng Việt)
Là Đệ nhất Tổng tài của Cộng hòa Pháp từ 1799-1804, sau đó là Hoàng đế
Pháp (Empereur des Français) và vua Italy, Napoleon được coi là một trong
những nhà lãnh đạo quân sự vĩ đại nhất thế giới. Lịch sử ghi nhận ông
không chỉ qua những đóng góp về mặt quân sự mà cả qua Bộ luật Dân sự
Pháp (còn được gọi là “Bộ luật Napoleon”).
Cái bóng của Napoleon trùm lên khắp thời đại ông. Khi Napoleon ở đỉnh
cao quyền lực, đế chế của ông trải dài suốt châu Âu, từ Bồ Đào Nha đến
nước Nga, và từ bán đảo Scandinavia đến “chiếc ủng” Italy. Vậy mà ông đã
đột ngột ngã xuống từ chiếc ghế quyền lực của mình và qua đời cay đắng
khi bị lưu đày ở đảo St Helena, Đại Tây Dương.
Là một kỳ nhân trong lịch sử thế giới, Napoleon để lại nhiều dấu ấn và sự
khác biệt về ý chí, lòng quả cảm mãnh liệt. Từ nhỏ, Napoleon đã thể hiện
tính cách cứng rắn và có tinh thần dũng cảm cũng như mưu trí. Tại trường
quân sự ở Brienne-le- Château, cậu bé Napoleon dù hay bị bạn bè trêu chọc
vì nói tiếng Pháp không chuẩn nhưng đã chứng tỏ được mình và là học sinh
rất nổi trội, đặc biệt là với môn toán học và lịch sử. Khi là thanh niên,
Napoleon từ chối mọi thú vui giải trí để vùi đầu vào đọc sách và gửi tiền về
giúp mẹ ở quê… Tài năng sử dụng pháo binh, tư duy chiến thuật và nghệ
thuật quân sự của ông được hình thành ngay từ giai đoạn này.
Những dữ kiện vô giá trong cuốn sách sẽ cung cấp cho bạn đọc bản chất và
cơ chế vận hành quyền lực của Napoleon cũng như việc ông đã sử dụng
chúng như thế nào. Cuốn sách tìm hiểu cách Napoleon vươn tới danh vọng
từ một trung úy trong Cuộc cách mạng Tư sản Pháp; những tham vọng và
thành tựu của ông trên cương vị quan chấp chính cao nhất và khi thành
hoàng đế trong giai đoạn 1799-1815. Napoleon cũng để lại dấu ấn với

https://thuviensach.vn

những câu nói nổi tiếng: Quần chúng chỉ là những con số không dài vô tận,
giá trị chỉ là ở con số đầu! hay Tôi có thể thất bại một trận đánh, nhưng tôi
sẽ chiến thắng cả cuộc chiến tranh!; Trí thông minh của con người được
tính từ trán tới trời. Phương châm hành động của ông: Không có gì là
không thể.
Với tinh thần làm sáng tỏ lịch sử và rút ra những bài học quý báu cho các
thế hệ sau, Alpha Books triển khai xuất bản loạt sách chân dung các chính
khách, các vĩ nhân trong tủ sách Hồ sơ Quyền lực, bao gồm: Younger Pitt –
Thủ tướng trẻ nhất trong lịch sử nước Anh, Kennedy – chính khách trẻ tuổi
nhất từng đắc cử tổng thống, và Alexander Hamilton − người có công lớn
trong việc hình thành thể chế chính trị và kinh tế - tài chính Mỹ…
Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!
Tháng 10 năm 2008
NGUYỄN CẢNH BÌNH

https://thuviensach.vn

CHƯƠNG 1. Giới thiệu
Đây không phải là cuốn tiểu sử về Napoleon, cũng không phải là việc cố
gắng tìm hiểu sự nghiệp chính trị và quân sự của ông theo hướng liệt kê các
sự kiện. Tuy sáu chương của cuốn sách này được trình bày theo trình tự thời
gian nhưng cách tiếp cận theo chủ đề vẫn là nét đặc trưng cơ bản. Cuốn
sách này dựa vào những nghiên cứu trước đây của tôi về cuộc đời Napoleon
và những tư liệu mới được nghiên cứu gần đây. Những thông tin đó hầu hết
còn rất mới mẻ với bạn đọc.
Cuốn sách giới thiệu những góc nhìn về con đường vươn tới đỉnh cao danh
vọng của Napoleon từ một người lính trong Cuộc cách mạng Pháp; về
những thành tựu mà ông đã đạt được trong thời gian là hoàng đế (17991815) và những quan điểm khác nhau của các nhân vật đương thời cũng
như các thế hệ sau này về cách cai trị của Napoleon. Sợi chỉ đỏ xuyên suốt
cuốn sách là bản chất quyền lực của Napoleon, con đường ông theo đuổi và
giành quyền lực, con đường quyền lực nảy mầm trong lòng nước Pháp và
bùng nổ, phát triển vượt ra khỏi biên giới, con đường mà những ảnh hưởng
giành được từ sự chinh phạt quân sự, khuất phục chính trị và bóc lột kinh tế,
con đường mà quyền lực trong tay Napoleon gặp sự chống đối và cuối cùng
rơi vào đống tro tàn, con đường mà những khái niệm về quyền lực của
Napoleon đã trở thành những truyền thuyết và giai thoại lịch sử của thế kỷ
XX.
Trong những công trình đã xuất bản trước đây, tôi tập trung nghiên cứu việc
thực thi, ảnh hưởng của các chính sách quân sự và cấu trúc thể chế chính trị
của Napoleon nhiều hơn là nghiên cứu con người ông. Cách tiếp cận đó
phản ánh các xu hướng nghiên cứu gần đây là chỉ tập trung vào các cuộc
đời và sự nghiệp của Napoleon mà bỏ quên mặt cá tính, phần làm nên con
người Napoleon. Một kết luận rút ra là có rất nhiều sự tiếp nối cũng như
thay đổi trong những thời điểm bước ngoặt – cuộc chính biến do Napoleon

https://thuviensach.vn

lãnh đạo vào 18 tháng sương mù(1) (lịch Cộng hòa Pháp). Vì thế các nhà
nghiên cứu trước đã thừa nhận, bản chất đổi mới triệt để trong những cải
cách của Napoleon là điều không phải bàn cãi. Khi càng quan tâm đến mục
tiêu thật sự và những ảnh hưởng trong việc thực thi quyền lực của Napoleon
ở Pháp, người ta càng cảm thấy thất vọng về việc tuân thủ, tính kế thừa và
phát triển những quan điểm mang tính cách mạng của Napoleon, đặc biệt
trong những năm đầu. Để trở thành tổng lãnh sự đầu tiên (1799-1804), ông
đã phụ thuộc rất nhiều vào các sĩ quan, binh sĩ, mưu mẹo và vũ khí, những
cuộc chinh phạt cuối những năm 1790, và ông luôn đóng vai trò quyết định
trong quá trình này. Ông chấp nhận việc mua bán tài sản tịch thu từ nhà thờ
và người tị nạn và hợp pháp hóa điều này trong Bộ luật Dân sự năm 1804.
Đối với việc tuyển dụng nhân sự cho bộ máy hành chính và luật pháp, ông
dựa vào những nhân vật ưu tú trong các đế chế cách mạng trước thời mình.
Càng nghiên cứu sâu ảnh hưởng của Napoleon tại những vùng lãnh thổ bị
thu phục ngoài biên giới nước Pháp, người ta càng nhận thấy không phải
bao giờ Napoleon cũng được xem là một nhà cải tổ triệt để duy nhất.
(1) Thời điểm diễn ra trận Waterloo (1815) nổi tiếng, trận chiến kết thúc sự
nghiệp của Napoleon.
Một số độc giả coi đây như một cách tiếp cận của những người mang
khuynh hướng xét lại, nhằm làm sáng tỏ huyền thoại và những truyền
thuyết lịch sử về một nhân vật kiệt xuất. Đúng như vậy! Giống như một loạt
tác phẩm đề cập đến hai chữ “quyền lực” gắn với tên tuổi của các nhân vật
lịch sử, cuốn sách này nói về Napoleon – một con người, quá trình hình
thành nên cá tính Napoleon những năm trước khi ông chạm tay đến đỉnh
cao quyền lực, quan niệm về quyền lực của Napoleon, những ảnh hưởng từ
cách ông sử dụng quyền lực và bản chất những tham vọng của Napoleon.
Những chương tiếp theo sẽ tái hiện sức mạnh của hệ thống quyền lực tập
trung vào một con người, và đánh giá lại giá trị những tài liệu nghiên cứu
trước đây được xây dựng dựa trên sự kiện lịch sử về cuộc đời Napoleon.
Nội dung các chương này tập trung vào những quan điểm mang màu sắc và

https://thuviensach.vn

khuynh hướng khác nhau về cá tính, mục tiêu và thành tựu mà Napoleon đã
đạt được, được thể hiện dưới hình thức những giai thoại truyền miệng và
những quan điểm bằng văn bản trước đây.
Độc giả Anh có lẽ đều biết đến cuộc tranh cãi lịch sử qua tác phẩm
Napoleon: For and Against (Napoleon: Sự ủng hộ và chống đối) của Pieter
Geyl(2) xuất bản lần đầu năm 1949, chủ yếu là những tranh luận của các tác
giả người Pháp. Tuy nhiên, qua những quan điểm này, cuộc tranh cãi về
những điểm chính trong tiểu sử Napoleon đã có những biến chuyển tích cực
kể từ thời Geyl và toàn bộ vấn đề hiện đều sẵn sàng để được xem xét lại.
Đây chính là mục tiêu, đối tượng nghiên cứu của tôi: cung cấp một tư liệu
quan trọng trong những nghiên cứu từ rất sớm của người Đức, người Italy
và người Anh về Napoleon (Chương 7). Geyl chưa bao giờ đề cập tới mục
tiêu nghiên cứu này và theo tôi, một cái nhìn tổng hợp về những phản ứng
của châu Âu trước cách cầm quyền của Napoleon chưa bao giờ được tập
hợp thành một nghiên cứu tổng quát để giới thiệu tới độc giả Anh.
2 Pieter Geyl (1877-1966): nhà sử học Hà Lan nổi tiếng với những nghiên
cứu về lịch sử Hà Lan thời kỳ cận đại.
Trong cuốn sách này, chúng ta sẽ lật lại trận tranh cãi lịch sử về hình ảnh
của Napoleon trước chiến tranh thế giới thứ hai, với những phát hiện mới
trong những nghiên cứu gần đây. Có thể xem đây là việc đánh giá lại những
tư liệu đã có, trong đó Napoleon thường xuất hiện như một siêu nhân, quá
vĩ đại và không thể đo bằng thước đo dành cho người bình thường. Đây
cũng là sự xem xét lại những tư liệu quan trọng trước đây thường tái hiện
tham vọng và thành công của Napoleon bằng những lời lẽ to tát, ví dụ quan
niệm của Adolphe Thiers(3) về một đế chế vĩnh cửu cho rằng “những biên
giới tự nhiên” của nước Pháp là ưu tiên số một của đế chế Napoleon, lời
giải thích của Frédéric Masson(4) về quy luật bè phái, dòng tộc của người
dân xứ Corsica, phát hiện của Émile Bourgeois(5) về sự thiết lập “tham
vọng phương Đông”, của Edgar Quinet(6) và nhà sử học Édouard Driault

https://thuviensach.vn

về “ý tưởng đế chế Rome” và những môtíp tương tự xuất hiện trong nghiên
cứu của các nhà sử học như Leopold von Ranke, Charles Schmidt, Marcel
Dunan và Hellmuth Rössler.
3 Adolphe Thiers (1797-1877): nhà sử học, chính trị gia người Pháp.
4 Frédéric Masson (1847-1923): nhà sử học người Pháp nổi tiếng với những
công trình nghiên cứu về Napoleon.
5 Emile Bourgeois (1857-1934): nhà sử học người Pháp.
6 Edgar Quinet (1803-1875): nhà trí thức, nhà sử học người Pháp.
Cũng cần phải lật lại khuynh hướng liệt kê sự kiện lịch sử gần đây –
khuynh hướng chịu nhiều tác động của những động thái chính trị trong EU
mở rộng. Một số tác giả xem tham vọng của Napoleon cách đây 200 năm là
phôi thai của ý tưởng hợp nhất châu Âu. Nếu nhận xét này hợp lý thì quan
điểm tương tự của Stuart Woolf cũng đáng lưu tâm. Stuart Woolf(7) đặt nền
móng nghiên cứu bằng luận điểm về một mô hình hành chính thống nhất
của nước Pháp. Một mô hình có thể nhân rộng ra các vùng đất bị sáp nhập
và quốc gia vệ tinh khác, từ đó ông nghiên cứu, mổ xẻ các trường hợp ủng
hộ và phản đối tính hiệu quả của mô hình. Kết luận của ông cho thấy đặc
trưng xã hội, áp lực tập hợp các nhân vật ưu tú – một phần quan trọng trong
lý thuyết của Napoleon về quản lý hành chính đã khoét sâu hố ngăn cách
giữa người có tài sản và người vô sản. Đây là giá trị sâu sắc Napoleon để lại
cho hậu thế. Vấn đề đặt ra từ luận điểm này là một phần quan trọng trong
nghiên cứu hiện đại.
7 Stuart Woolf: sinh năm 1936, nhà sử học và dịch giả nổi tiếng người Anh.
Tuy nhiên, quan điểm cho rằng Napoleon là kiến trúc sư đầu tiên có ý tưởng
về một châu Âu hợp nhất trái ngược với sự thật là đối với Napoleon, Pháp
luôn là ưu tiên số 1, như ông đã từng ghi rõ trong một bức thư tháng
8/1810. Sự thiên lệch, một chiều trong những yêu cầu về mặt quân sự, trong
https://thuviensach.vn

chính sách phong tỏa lục địa chống nước Anh, trong chính sách thị trường
dự phòng ở Italy và hệ thống sinh lợi ở các quốc gia mục tiêu cho thấy kết
luận này quá đơn giản và dễ bị chọc thủng. Nói cách khác, tham vọng trở
thành hoàng đế và các cuộc chinh phạt của Napoleon đã vượt khỏi biên giới
nước Pháp để sáp nhập Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha và kéo dài đến tận dãy
Pyrences, toàn bộ vùng lục địa nước Italy kéo dài đến dãy Alps, một phần
quan trọng sâu trong nội địa Adriatic ở phía đông, sáp nhập nước Đức kéo
dài đến sông Rhine và một vùng rộng lớn nước Phần Lan.
Trong khi toàn bộ sự kiện này vẽ ra viễn cảnh châu Âu rộng lớn hơn, một
câu hỏi quan trọng vẫn nổi cộm là ở: các vùng sẽ được sáp nhập như thế
nào? Để tìm câu trả lời, chúng ta cần quay ngược thời gian và xem xét thời
điểm xuất hiện ý tưởng về đế chế của Napoleon dưới hình thái một chính
sách định hình rõ ràng, thậm chí chỉ trong giới hạn biên giới mở rộng của
nước Pháp. “Tôi đang ở trong cuộc đua thành lập những đế chế” –
Napoleon từng nói với Enmanuel de Lus Cases – người bạn trong thời gian
lưu đày tại đảo St Helena. Đây là một minh chứng hùng hồn về số mệnh
của Napoleon – một người xứ Corsica đầy tham vọng. Nhưng tham vọng bá
chủ của ông đã ảnh hưởng thế nào đến hành động? Đó có phải là một kế
hoạch được định hình trước cuộc nổi dậy vào tháng sương mù hay nó từng
bước phôi thai và phát triển khi cơ hội có những cuộc chinh chiến quy mô
lớn hơn và ánh hào quang huy hoàng hơn mở ra trước mắt ông? Đó là
những câu hỏi mà cuốn sách này cố gắng trả lời thông qua những phân tích
hiện thực.
Hình ảnh vị hoàng đế không quá sáng chói như cách nhìn của những người
ngưỡng mộ Napoleon, cũng không xấu xa, tàn bạo như cách nhìn từ phía
những kẻ thù của ông. Trong cuốn sách này, Napoleon không xuất hiện
trong một khuôn mẫu, hình ảnh duy nhất mà là một cá tính linh hoạt thậm
chí luôn mâu thuẫn, thay đổi trước hoàn cảnh mới và cố gắng tận dụng tối
đa mọi cơ hội. Khả năng ứng biến thần kỳ của Napoleon trên chiến trận đã
đi vào huyền thoại nhưng ít người biết đến khả năng thích ứng của ông

https://thuviensach.vn

trước những thay đổi của xã hội Pháp. Chỉ trong vòng 30 năm, những
nghiên cứu quan trọng ở Đức, Italy và Ba Lan đã chỉ ra sự thật là Napoleon,
một nhà cải cách triệt để trên thực tế đã thỏa hiệp với trật tự phong kiến cũ
để tập hợp quân sự, đánh thuế tài chính nhằm vận hành bộ máy hiệu quả
hơn. Điều này ảnh hưởng tới việc áp dụng Bộ luật Dân sự của Napoleon tại
những nước này và vai trò lập pháp của Napoleon vì thế cũng bị lu mờ.
Trong quá trình thực thi quyền lực, dù ở đâu, Napoleon vẫn là người có đầu
óc thực tế. Chẳng hạn trên cương vị người đứng đầu, ông nhanh chóng nhận
thấy mình cần sự cống hiến, phục vụ của các nhân vật trung thành có tri
thức và sự hỗ trợ của các nhân vật ưu tú. Ông lôi kéo bằng cách mở ra cho
họ cơ hội nghề nghiệp và thăng tiến, hào phóng ban thưởng danh vị và phần
thưởng vật chất để ràng buộc, gắn kết họ với mình. Ông hướng tới thành lập
một chính thể trong đó tầng lớp tri thức giàu có đều có quyền lợi gắn kết
với đế chế của ông. Một mặt, ông áp dụng cách thức tập hợp lực lượng
riêng; mặt khác ông tỏ ra thờ ơ với đông đảo quần chúng. Sau cách mạng,
ông nhận thấy người dân Pháp đều muốn có một chính phủ ổn định, một xã
hội có trật tự − một xã hội mà người thợ thủ công cũng như nông dân bằng
lòng với chế độ cai trị của ông. Nhận thấy đạo Thiên Chúa là một phần
quan trọng trong cộng đồng mà mình cai trị, Napoleon tính toán rằng họ sẽ
tập tập hợp lại cùng với Giáo hoàng trong lễ đăng quang của mình và hoan
nghênh sự công nhận chính thức từ phía Giáo hoàng. Tuy nhiên khi tuyệt
giao với Giáo hoàng sau này, ông đã đánh giá không đúng vai trò khác nhau
của quyền lực thế tục và quyền năng tinh thần. Sự sứt mẻ trong quan hệ với
Rome đã làm suy yếu vị thế của ông.
Trong trường hợp này làm thế nào để vị thế của Napoleon lại được tái xác
lập. Chúng ta luôn mong chờ có một dấu hiệu rõ ràng như: một chỉ thị, một
bức thư, một bài phát biểu... có thể cung cấp một câu trả lời chính xác. Tuy
nhiên, điều quan trọng là phải xác định những nhân tố chính có ảnh hưởng
tới tính cách và hành động của Napoleon và xem chúng có thể giúp chúng
ta làm sáng tỏ vấn đề. Xuất thân từ xứ Corsica, tham vọng trở thành hoàng

https://thuviensach.vn

đế của Napoleon nảy mầm từ lòng tự hào dòng tộc, sự thúc đẩy từ phía gia
đình và từ chính con người ông. Là một người lính được đào tạo chuyên
nghiệp và có tính cách bẩm sinh nên trong suy nghĩ của ông, trật tự xã hội
cũng có thể được thiết lập theo mô hình quân sự. Con người nắm trong tay
quyền lực tối cao này hoàn toàn tự tin vào khả năng của bản thân và luôn tự
cho mình là đúng, thờ ơ trước sự chống đối và ông nhận thức rõ sứ mệnh
trời định của mình. Napoleon sinh ra đã là một người độc lập, đầy quyền
lực và tham vọng.
Viễn cảnh quyền lực và ánh hào quang đã truyền sức mạnh và cảm hứng
cho Napoleon. Tuy nhiên, để theo đuổi điều đó trong thế giới thực tại,
đường đi sẽ có rất nhiều chông gai và thử thách, nhất là khi đi trên biển. Vì
quyền lực của Napoleon tỏ ra mạnh mẽ và hiệu quả trên đất liền, nên việc
mở rộng quyền lực của ông cũng chỉ vươn ra theo biên giới lục địa. Hơn
nữa, các cuộc chinh phạt không diễn ra đồng thời mà theo các giai đoạn,
đặc biệt là trong giai đoạn 1805-1807, đế chế vĩ đại của ông cũng đi theo
logic của diễn biến quân sự, từng bước từng bước một và không thể đoán
trước. Quá trình hình thành nên các đế chế không phải là một kế hoạch đã
được định hình từ trước, mà là sự tận dụng hiệu quả các thời cơ. Sự thật là
tất cả các mối quan hệ xã hội, tước vị cũng như đất đai được cấp nhờ có
dòng dõi quý tộc đều ít nhiều phụ thuộc vào thành quả của các cuộc chinh
phạt. Điều làm nên đế chế Napoleon chính là sự vững chãi từng bước, từng
bước một thông qua con đường chiến tranh.
Bằng chứng cho thấy, tham vọng của Napoleon không xuất phát từ một kế
hoạch vĩ đại, mà được gieo mầm từ rất sớm rồi dần hiện thực hóa nhờ tận
dụng thành công các cơ hội. Sức mạnh quân sự là bệ đỡ cho quyền lực của
Napoleon tại nước Pháp cũng như tại các vùng đất sáp nhập vào nước Pháp
và các quốc gia vệ tinh. Việc triều đại của ông chính thức ra đời và được
công nhận rộng rãi nhờ kết hôn với con gái của một gia đình thuộc dòng dõi
lâu đời Habsburg(8) và sự ra đời của người con trai kế vị – tất cả đều không
mang lại cái mà Napoleon đau đáu tìm kiếm nhằm đảm bảo cho tương lai.

https://thuviensach.vn

Quyền lực của Napoleon sụp đổ khi ông không còn khả năng duy trì nền
móng, điểm tựa quân sự cần thiết và khi sức mạnh quân sự lụi tàn thì đế chế
của ông cũng suy vong theo. Như vậy, sự kết thúc đế chế Napoleon và thậm
chí cả nước Pháp rộng lớn là một kết cục đã được báo trước. Đến năm
1815, không một vùng đất sáp nhập nào còn trụ vững. Vấn đề là những
nghịch lý trong cách cai trị và cầm quyền của Napoleon. Là một nhà quân
sự nổi tiếng đã đi vào huyền thoại, ông lại bị khuất phục trước một quốc gia
có diện tích nhỏ hơn những vùng đất mà ông đang cai trị; còn với tư cách là
một nhà quản lý xã hội, những điều ông để lại cho nước Pháp là rất lớn và
không dễ gì mất đi. Những phân tích cuối cùng cho thấy giá trị những ý
tưởng vĩ đại của Napoleon về một châu Âu thống nhất.
8 Habsburg: Một hoàng tộc có thế lực nhất châu Âu cận đại.

https://thuviensach.vn

CHƯƠNG 2. Khởi đầu: con đường quyền lực những năm
tháng bản lề
Trong các tài liệu trước đây, khi tìm hiểu và giới thiệu về cuộc đời, sự
nghiệp của Napoleon, người ta thường lặp lại hướng tiếp cận tiểu sử cổ điển
đến mức ngày nay khó có thể thu được điều gì mới mẻ. Vì vậy, trong
chương này, bên cạnh việc trung thành theo sợi chỉ thời gian, tác giả sẽ mổ
xẻ, trình bày các vấn đề theo nội dung - chủ đề nhiều hơn là liệt kê sự kiện
đơn thuần. Thời điểm Napoleon bắt đầu thâu tóm quyền lực vào tháng
11/1799 khi mới 30 tuổi, những nét cá tính làm nên một Napoleon đã dần
định hình và sự nghiệp quân sự của ông đang lớn mạnh đủ để hiện thực hóa
cuộc đảo chính đầu tiên. Cuộc đảo chính đã đánh dấu sự khởi đầu một thể
chế chính trị và quân sự, trong đó quyền lực tập trung vào một cá nhân.
Chính vì vậy, để hiểu rõ con đường hình thành cá tính Napoleon cần khởi
nguồn từ đây. Có hai câu hỏi đặt ra: Thứ nhất, sự nuôi dưỡng và giáo dục
của nước Pháp đã ảnh hưởng đến tính cách của Napoleon như thế nào? Thứ
hai, những cơ hội từ Cuộc cách mạng(9) cho một binh sĩ trẻ tuổi, tham vọng
ảnh hưởng như thế nào đến cá tính Napoleon và hỗ trợ gì cho con đường
binh nghiệp của ông? Câu trả lời sẽ góp phần làm sang tỏ mầm tham vọng
từ thời trai trẻ của Napoleon: từ nhà giải phóng đảo Corsica trở thành người
nắm quyền lực trên toàn nước Pháp. Xét về khía cạnh quyền lực, những
thay đổi trên đánh dấu sự chuyển biến từ giấc mơ thủa nhỏ thành hiện thực
khi trưởng thành.
9 Cuộc cách mạng Tư sản Pháp diễn ra ngày 14/7/1789.
NAPOLEON – TUỔI TRẺ VÀ CON ĐƯỜNG HỌC VẤN
Như phác họa tài tình của Dorothy Carringtori về mảnh đất, con người và
truyền thống xứ Corsica, đây là mảnh đất có lịch sử lâu dài bị xâm lược, bị
chia cắt thành thuộc địa của nhiều nước. Có vị trí chiến lược, nhiều hải cảng
an toàn và là nguồn cung cấp gỗ dồi dào cho ngành công nghiệp đóng tàu,
https://thuviensach.vn

đảo Corsica trở thành miếng mồi hấp dẫn để các quốc gia xâu xé. Người
dân ở đây tin rằng số phận của họ là tù đày và chiến tranh. Những người Hy
Lạp, người Bắc Phi cổ, người La Mã, người Vandals, người Ostrogoths,
người Lombards, Byzantine, Saracen, giáo sĩ Pisa (sau này là giám mục),
vua Aragon và Genoe đều đã lưu lại dấu ấn tại hòn đảo này trong thời gian
nắm quyền lực ở đây. Nước Pháp cũng đã tấn công đảo Corsica vài lần
trước khi chính thức đặt chân lên đó vào cuối năm 1768 để đàn áp cuộc nổi
loạn của nhà yêu nước Pasquale Paoli và đòi lại quyền sáp nhập thông qua
hiệp ước thương mại với Cộng hòa Genoa đầu năm 1768. Lòng tự hào của
người dân đảo Corsica được nuôi dưỡng trong môi trường đầy thử thách:
những đỉnh núi đá granite, đất cằn và rừng rậm – những hình ảnh này luôn
sống động trong trí nhớ của Napoleon những năm ông bị tù đày tại St
Helena – và nó càng được hun đúc sau nhiều thế kỷ xung đột. Sự năng động
của người dân đảo Corsica, sự kiên cường gìn giữ những tập tục địa phương
trước sự xâm chiếm liên tục của các liên minh thù địch đã được kiểm chứng
qua thời gian. Lòng trung thành đầu tiên và trước nhất được gieo mầm trong
mỗi gia đình và ý thức về phe cánh đã chiếm ưu thế. Lòng nhân từ được
nuôi dưỡng nhưng lại bị chôn chặt trong khuôn khổ gia đình. Bình luận về
vấn đề này, Frédéric Masson đã mô tả đây là một xã hội mà trong đó khái
niệm gia đình có ý nghĩa hơn bất cứ khái niệm xã hội hay chính quyền nào.
Một xã hội có cùng chung một quan niệm. Và quan niệm này, xét trong một
chừng mực nào đó, chính là nguồn gốc của luật lệ, nền tảng của quyết định
và hành động.
Đảo Corsica chưa bao giờ biết đến chế độ phong kiến, ít nhất là như mô
hình đã tồn tại ở các nước châu Âu. Và chủ nghĩa tư bản công nghiệp thế kỷ
XVIII cũng không ảnh hưởng nhiều đến đảo Corsica. Các thái cực giàu có
và nghèo khổ, vua chúa và nô bộc hầu như không được biết đến. Mức sống
của dân cư nhìn chung thấp, khoảng cách kinh tế và địa vị xã hội cũng
không bị khoét sâu do phân chia giai cấp. Những mối thù truyền kiếp giữa
các gia đình là nguồn gốc của cách cư xử không bình đẳng giữa nông dân
với thương nhân, ngư dân, luật sư và các nhà quản lý cảng biển. Những mối

https://thuviensach.vn

thù truyền kiếp và lòng tự tôn thái quá đã trở thành căn bệnh địa phương
đặc trưng của xã hội mà nhà thờ cũng như chính quyền đều không thể nhổ
tận gốc rễ, bởi nó đã ăn sâu bám chắc vào đời sống xã hội.
Theo ước tính, chỉ riêng hận thù đã là nguyên nhân của khoảng 1 nghìn vụ
án mạng ở đảo Corsica trong khi tổng dân s