https://thuviensach.vn




Chào các bạn, Đây là EBook cho thiết bị di động của trang Web:

http://vnthuquan.net

Việt Nam Thư Quán muốn gửi đến tất cả những bạn yêu thích văn hóa đọc
cuốn sách này, đặc biệt là những người không có điều kiện đọc những ấn
phẩm sách thông thường. Tuy nhiên, trong khả năng có thể, các bạn hãy
mua và thưởng thức sách giấy như một sự tôn trọng đối với các tác giả và
các nhà xuất bản.

Ebook này được Việt Nam Thư Quán đăng tải trên trang vnthuquan.net.
Các bạn có thể sử dụng dưới bất kỳ hình thức nào như: sao lưu, sử dụng bài
viết, tư liệu, đăng trên các diễn đàn hay trang Web khác, chỉ có một yêu cầu
là giữ nguyên nội dung cũng như ghi rõ nguồn cung cấp như một sự tôn
trọng đối với những người thực hiện.



Chế bản ebook: Phạm Huy Hùng.

https://thuviensach.vn

Mục lục
 
 
LỜI NÓI ĐẦU
 
Lời dẫn truyện
 
QUYẾN THƯỢNGNGỌA LONG XUẤT SƠNLỜI GIÁO ĐẦU
 
THIÊN THỨ NHẤTKHỔNG MINH XUẤT SƠNChương I
 
Chương II
 
Chương III
 
Chương IV
 
THIÊN THỨ HAITHÂN NGÔ CHỐNG TÀOChương V
 
Chương VI
 
Chương VII
 
Chương VIII
 
Phụ chương
 
QUYỂN TRUNGHỔ GẦM GIÓ THỐCTHIÊN THỨ BAXỨ SỞ THẦN
TIÊNChương IX
 
Chương X
 
Chương XI

https://thuviensach.vn

 
Chương XII
 
Phụ chương
 
THIÊN THỨ TƯGỬI CON Ở THÀNH BẠCH ĐẾChương XIII
 
Chương XIV
 
Chương XV
 
Phụ chương
 
THIÊN THỨ NĂMNHÀ CHÍNH TRỊ TÀI NĂNGChương XVI
 
Chương XVII
 
Chương XVIII
 
Phụ chương
 
QUYỂN HẠGIÓ THU THỔI QUA GÒ NGŨ TRƯỢNGTHIÊN THỨ
SÁUTHÁNG NĂM VƯỢT LÔ GIANGChương XIX
 
Chương XX
 
Chương XXI
 
Chương XXII
 
Phụ chương
 
THIÊN THỨ BẢYBẮC PHẠT TRUNG NGUYÊNChương XXIII
 
Chương XXVI
 
Chương XXV

https://thuviensach.vn

 
Chương XXVI
 
Phụ chương
 
THIÊN THỨ TÁMDẤN THÂN TẬN TỤYChương XXVII
 
Chương XXVIII
 
Chương XXIX
 
Chương XXX
 
Chương XXXI
 
Phụ chương
 
Thiên phụ họaGIA CÁT KỲ TÀI
 
GIA CÁT LƯỢNG LIÊN PHẢ
 
Phả hệ
 
Đồ biểu minh hoạ
 
Phát minh
 

https://thuviensach.vn

TRẦN VĂN ĐỨC
Khổng Minh Gia Cát Lượng đại truyện
NGUYỄN QUỐC THÁI dịch
LỜI NÓI ĐẦU
DD
ố
i với bạn đọc Việt Nam yêu thích văn học Trung Quốc, từ
lâu Khổng Minh - Gia Cát Lượng đã trở thành nhân vật
văn học rất đỗi gần gũi và quen thuộc. Những chiến tích
lẫy lừng, tài thao lược, nhân cách vĩ đại của ông vượt khỏi
thời gian, làm rung động biết bao thế hệ bạn đọc.
Tuy nhiên, những chi tiết thực về cuộc đời, được bao phủ bởi lớp huyền
thoại của ông đến nay vẫn còn những “tồn nghi” nhất định, thu hút sự quan
tâm chú ý của nhiều nhà văn, nhà nghiên cứu, cũng như độc giả đương đại.
Nhà xuất bản Văn hoá - Thông tin trân trọng giới thiệu cuốn “Khổng Minh
- Gia Cát Lượng” của nhà văn Trần Văn Đức (Trung Quốc) do dịch giả
Nguyễn Quốc Thái dịch. Đây là cuốn sách được viết và dịch khá công phu,
toàn diện và chân thực. Bằng bút pháp hiện đại, xem xét từ nhiều góc độ cổ
- kim tác giả đã đem lại một chân dung mới mẻ, sáng rõ về cuộc đời cũng
như những cống hiến của Khổng Minh với lịch sử xã hội - văn hoá Trung
Quốc.
Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.
NHÀ XUẤT BẢN VĂN HOÁ THÔNG TIN

https://thuviensach.vn

TRẦN VĂN ĐỨC
Khổng Minh Gia Cát Lượng đại truyện
Lời dẫn truyện
DD
i tìm sự thực lịch sử:
Miếu thờ thừa tướng là đây
Cấm thành rừng bách phủ đầy trước sau
Nắng xuân cỏ biếc một màu
Tiếng oanh trong lá toả vào không gian
Ba lần cầu kiến cao nhân
Hai triều đã tỏ lão thần tận tâm
Kỳ sơn giữa trận từ trần
Khách anh hùng để tần ngần lệ rơi.
(Thừa tướng đất Thục - thơ Đỗ Phủ)
Trong lịch sử hơn 5000 năm của Trung Quốc, Gia Cát Lượng là nhân vật
truyền kỳ rất nổi tiếng, là một hình tượng rất dẹp.
Những đức tính cao đẹp như trí, dũng, trung thành đều gộp cả ở con người
ấy, suốt một thời đại đều in dấu ở chính khách rất được tán thưởng này,
thậm chí đến cả những phục trang bên ngoài của ông như quạt lông, khăn
nhiễu cũng đã thành y trang độc nhất vô nhị.
Trong tác phẩm nổi tiếng Tam Quốc Diễn Nghĩa qua ngòi bút tô điểm của
nhà viết tiểu thuyết La Quán Trung đời Minh, Gia Cát Lượng chẳng những
là nhà tiên tri khả kính, nhà chiến lược đa mưu túc kế, nhà ngoại giao ăn nói
hùng hồn, nhà chính trị nhìn xa trông rộng, nhà binh pháp xuất quỷ nhập
thần, hơn nữa còn là một đạo gia thuật sĩ có tài hô phong hoán vũ, giẫm đạp
thất tinh và có một siêu năng khác người.
Mọi người ngưỡng mộ ông ở phong thái phong lưu, trí lự siêu phàm, tài
kiêm văn võ, bất luận với một đối thủ lợi hại như thế nào, ví như những nhà
quân sự thiên tài trong lịch sử Trung Quốc: Tào Tháo và Chu Du, ông đều

https://thuviensach.vn

coi là chẳng ra gì, lại còn đùa bỡn nữa. Có thể nói hết thảy những biến hoá
trong trời đất ông đều sớm nắm chắc, song Gia Cát Lượng trong Tam Quốc
Diễn Nghĩa, dẫu rằng được La Quán Trung tô vẽ và thần thoại hoá ra sao,
liên tục sáu lần ra Kỳ Sơn, luôn đánh không thắng, cuối cùng phải nhận một
kết cục bi thảm, gió thu thổi mãi gò Ngũ Trượng.
Kỳ Sơn giữa trận từ trần
Khách anh hùng để tần ngần lệ rơi.
Vậy suy cho cùng, một đời Gia Cát Lượng là được hay là thua? Vì sao với
trí tuệ và nỗ lực siêu phàm của ông vẫn không đem lại kết quả mong muốn?
Vì sao với một chính khách không thành công như vậy, sau hai nghìn năm,
trăm họ ở Tứ Xuyên vẫn còn nhắc đến những kỳ tích trị quốc ở đất Thục
của ông. Và những văn nhân mặc khách nổi tiếng nghìn năm như Đỗ Phủ,
Lý Bạch, Lý Thương Ẩn đều sùng bái ông, đến cả viên tướng thiên tài là
Nhạc Phi đã lừng danh tận trung báo quốc, đều đã đọc kỹ bản viết Xuất Sư
Biểu nổi tiếng của Gia Cát Lượng và cùng bày tỏ sự tôn sùng vô hạn đối
với ông. Đằng sau lớp sương khói của cuốn tiểu thuyết, con người thực của
Gia Cát Lượng rốt cục là như thế nào? Lý tưởng của ông, trí tuệ của ông,
mưu lược của ông, phong cách của ông, cuối cùng đâu là cái ta có thể nắm
bắt được; đấy cũng là vấn đề rất hứng thú mà cuốn sách này sẽ đề cập đến.

1. Sức thu hút của Gia Cát Lượng là ở đâu?
Gia Cát Lượng có tên chữ là Khổng Minh, ông sinh ra vào năm thứ 4 Đời
Ninh đế nhà Hán (năm 181 sau Công Nguyên), ở huyện Dương Đô, quận
Lang Nha (nay là huyện Nghi Thủy, tỉnh Sơn Đông). Huyện Dương Đô vẫn
gọi là Gia Huyện, huyện này có rất nhiều người họ Cát, thế lực rất lớn, họ
Cát này rất nổi trội nên thường được gọi là họ “Gia Cát”. Gia Cát Lượng
xuất thân ở Phủ Quan. Tổ phụ của Gia Cát Lượng là Gia Cát Phong từng
giữ chức tư lệ hiệu úy (quan Tư lệnh cảnh bị kinh thành) nổi tiếng thanh
liêm, bởi vậy cũng hay va chạm với không ít những kẻ quyền quý. Đến thời

https://thuviensach.vn

phụ thân của ông, chẳng còn hiển hách như xưa; phụ thân của Gia Cát
Lượng thường trầm mặc ít nói, từng làm việc với chức Quận thừa ở quận
Thái Sơn, song le cụ sớm nhất, cho nên cũng chẳng có gì đáng kể. Đáng nói
là ông chú của Gia Cát Lượng là Gia Cát Huyền, là người giỏi giao thiệp có
văn tài thường hay qua lại với những kẻ có quyền thế quanh vùng như Viên
Thuật, Lưu Biểu.
Gia Cát Lượng có ba người anh em và một chị gái, do cha mẹ sớm mất, ở
quê làng lại gặp phải loan Hoàng Cân, ông chú là Gia Cát Huyền, mang cả
nhà ròi đến ở Thành Tương Dương lúc đó do Kinh Châu mục Lưu Biểu cai
quản, định cư ở mé núi Nam Dương gần đô thành. Người anh cả là Gia Cát
cẩn đã lớn, để kế nghiệp cha đã đến học ở trường Thái học trong kinh thành
Lạc Dương, về sau lại đến Đông Ngô theo lời mời của Lỗ Túc, thành ra một
tân khách của Tôn Quyền, rồi ra làm quan với Đông Ngô, rất được Tôn
Quyền sủng ái. Ít lâu sau, ông chú Gia Cát Huyền qua đời, Gia Cát Lượng
và em trai Gia Cát Quân, dựa vào cái gia sản đạm bạc mà ông chú để lại,
thường ngày cày ruộng, đọc sách, đợi có thời cơ để thi thố tài năng.
Cũng do những mối thân tình từ trước, mà Gia Cát Lượng vẫn có quan hệ
mật thiết với quý tộc ở thành Tương Dương. Gia Cát Lượng năm hai mươi
tuổi lấy con gái nhà Hoàng Thừa Ngạn vốn có quan hệ thân thiết với Lưu
Biểu đang làm quan Kinh Châu mục, và người chị gái của Gia Cát Lượng
cũng đã lấy chồng là người quyền quý họ Bàng, sau này một người nổi
tiếng tên là Phượng Sồ Bàng Thống cũng là người của họ ấy.
Dân gian thường có câu “sức trói gà không nổi”, câu ấy dùng để chỉ cái vẻ
thư sinh của Gia Cát Lượng, cũng dùng để nói cái ý rằng: ông là con người
của đầu óc, thực ra lại không đúng với vẻ ngoài đích thực của ông.
Gia Cát Lượng là người đạt được mức tiêu chuẩn của những chàng trai vạm
vỡ đất Sơn Đông, thân cao dư 8 thước cổ xưa, chừng 1,8m bây giờ, trông
thể hình rất cao lớn, thời còn trẻ thường vẫn làm các việc cày bừa, thích tự
làm lấy mà cũng làm luôn chân tay, thích sáng tạo ra các loại công cụ. Về
cuối đời ông còn chế ra “nỏ liên châu”, “trâu gỗ ngựa máy”, thiết lập “bát
trận đồ” tuyệt đối không phải là một tư tưởng gia đơn thuần chỉ động não
động khâu mà không động tay chân.
https://thuviensach.vn

Ví như câu “sức trói gà không nổi”, cũng để chỉ một nhà chiến lược nổi
tiếng thời Tây Hán là Trương Lương: Sách “Sử ký” miêu tả, ông ta “diện
mạo giống như phụ nữ” là người thông tuệ, phong lưu và giàu tình cảm, là
một mẫu mực thư sinh.
Song Trương Lương vốn là kẻ to gan lớn mật, thời trẻ, để rửa nỗi nhục vong
quốc, ông đã phải khuynh gia bại sản để học võ công, đâm Tần Thủy Hoàng
ở Bác Lãng Sa. Tuy việc ấy không thành, song khi bị truy bắt khẩn cấp vẫn
khôn khéo thoát khỏi, rõ ràng là người thư sinh này cũng đã sôi sục dòng
máu vũ dũng trong người.
Cũng ví như nói Gia Cát Lượng là người “sách hoạch cao thủ''' cũng hoàn
toàn không đúng, ông thường nghiêm túc, trầm ngâm suy nghĩ, song hành
động lại cẩn thận, mực thước, bởi vậy ít giao tiếp với bạn bè. Ở vào thời
Đông Hán bấy giờ, giới thượng lưu chưa đánh giá cao đối với chàng thanh
niên Gia Cát Lượng.
Như Tam quốc chí đã ghi lại, Gia Cát Lượng thường ví mình vối các danh
tướng thời Xuân Thu như Quản Trọng, Nhạc Nghị, song lúc bây giờ, chỉ có
những danh sĩ Kinh Châu thường qua lại với ông như Tư Mã Huy, Từ Thứ,
Thôi Châu Bình, những người này không tài hoa bằng ông, xem những tư
liệu của chính sử, Gia Cát Lượng là người trí tuệ tài giỏi, bên ngoài có vẻ
trầm ngâm, bản tính là một người nghiêm túc; khi thảo luận công việc, nói
năng sôi nổi, song thường thì rất ít nói, thích suy tư làm việc cẩn thận, quan
sát thấu đáo, nắm chắc tình hình, lại có óc tổ chức và phân tích, làm việc có
chuẩn bị và sách lược đúng, có khả năng suy tưởng, thực là một chuyên gia
sách lược tiêu chuẩn.

2.
Đi tìm người tổng quản.
Gia Cát Lượng lúc còn trẻ, về mặt suy tư so với người khác có những bất
đồng rất lớn. Tam quốc chí kể rằng, ông thích đọc Lương Phụ Ngâm. Lương
Phụ Ngâm là một khúc ca từng nói về tướng quốc Án Tử nước Tề, bởi

https://thuviensach.vn

muốn ổn định chính quyền nên đã bày ra kế trừ khử ba viên võ sĩ đối địch,
khúc ca này nói về những sự kiện lịch sử có thật, qua đó cho thấy Gia Cát
Lượng không hẹp hòi trong tập tục và truyền thống, đã dám vượt qua những
ràng buộc tư tưởng của mình để thấy được chân tướng của sự kiện.
Sau này nhìn lại, có thể thấy, chàng tuổi trẻ Gia Cát Lượng thời ấy là một
người rất tự tin. Ông từng suy nghĩ rất nhiều, nhận rõ vai trò người tổng
quản là rất trọng yếu trong “tập đoàn”, bởi vậy ông đã chọn “tập đoàn” Lưu
-Quan - Trương, muốn được phát huy hết năng lực của mình. Đương nhiên
để phát huy được sở trường, trừ những người thích tự do, việc đảm nhận
trọng trách là rất đáng chú ý. Sau này Gia Cát Lượng giúp Lưu Bị đảm
đương những công việc lớn, thực sự là người tổng quản cúc cung tận tụy,
đến chết mới thôi.
Lưu Bị lúc ấy đang bị Tào Tháo đuổi đến cùng đường miễn cưỡng phải tìm
đến Kinh Châu nhờ Lưu Biểu che chở. Lưu Biểu danh nghĩa là đồng minh
với Lưu Bị song thực tế để Lưu Bị ở Tân Dã huấn luyện binh sĩ tạo thành
một phòng tuyến bên ngoài chống trả lại Tào Tháo mà thôi. Tuy tình hình
quân sự rất khẩn cấp song Lưu Bị vẫn chưa thể yên lòng bởi chưa tạo dựng
được sự nghiệp lớn, chưa tìm ra một chuyên gia hoạch định được kế hoạch
lâu dài. Được sự tiến cử của những danh sĩ đất Kinh Tương là Tư Mã Huy
và Từ Thứ, Lưu Bị nhận định rằng người ấy không trọng công danh, con
người trẻ mưu lược ấy, chính là một nhân tài rất quan trọng trước mắt của
“tập đoàn”, bởi thế ông nghe theo ý kiến của Từ Thứ, đích danh tự mình
dẫn theo hai nhân vật quan trọng khác là Quan Vũ và Trương Phi, xông pha
gió tuyết lạnh lẽo, đến cầu kiến ở lều cỏ của Gia Cát Lượng tại Long Trung.
Để thử thành ý của Lưu Bị, Gia Cát Lượng cố ý lánh mặt liên tục hai lần
không ở nhà để Lưu Bị phải về không. Song Lưu Bị không nản lòng, đã ba
lần đến Long Trung cầu kiến. Gia Cát Lượng rất cảm động, phải ở nhà chờ
đợi để đáp lại. “Tam cố thảo lư cầu Gia Cát Lượng” là một giai thoại dã sử
nổi tiếng nghìn năm. Trong bản viết Xuất Sư Biểu của Gia Cát Lượng sau
này có viết “Tiên đế chẳng xem thần nhỏ mọn, ở nơi lẩn khuất, ba lần chiếu
cố đến thần giữa nơi lều cỏ”, có thể coi đây là một sự thực lịch sử kể về ba
lần cầu kiến Khổng Minh.
https://thuviensach.vn

Lưu Bị lúc này đã bốn tám tuổi, dấn thân dựng nghiệp đã hai mốt năm, có
uy tín lớn với toàn quốc, từng giữ các chức: Từ châu mục và Dự châu mục
(chức quan đứng đầu về quân sự ở địa phương). Gia Cát Lượng mới hai bảy
tuổi là một “lính mới” vừa xong tu nghiệp, song Lưu Bị đã nhất nhất nghe
theo “Long Trung Sách”, kế sách quan trọng của Gia Cát Lượng.
Long Trung Sách được đưa ra khi hai người vừa mới biết nhau, hoạch định
được kế hoạch lâu dài cho Lưu Bị. Hôm ấy, Gia Cát Lượng và Lưu Bị cùng
đàm đạo rất tâm đắc, bản Long Trung Sách hiện còn lại là bản viết giản đơn
do người đời sau chỉnh lý, song qua đó ta có thể thấy được ý tứ của nhà
chiến lược trẻ tuổi là “giữ toàn tính mệnh ở đời loạn, chẳng cần nổi tiếng
với chư hầu”, để mưu sự nghiệp to lớn về sau. Ông đã phân tích sáng suốt
thời cục hiện tại với một nhãn quan thấu đáo, đề ra kế sách từng bước đi từ
nhỏ đến lớn, trách chi mà Lưu Bị mừng như cá gặp nước vậy. Xem xét
những cố gắng và việc làm của Gia Cát Lượng sau khi hạ sơn, có thể chia
làm ba giai đoạn, mỗi lúc nổi trội khác nhau, dễ thấy những phong cách và
kế sách không giống nhau.
Giai đoạn thứ nhất kể về một “Quân sư” nổi tiếng từ trụ quân ở Tân Dã, rồi
đến cuộc chiến ở Tương Dương, đại chiến ở Xích Bích, có được Kinh
Châu, Hán Trung đều thấy vai trò phụ tá quan trọng của Gia Cát Lượng bên
cạnh chủ tướng Lưu Bị, cho thấy rõ tính nổi trội ở những kế sách của ông.
Giai đoạn thứ hai kể vể nhà “Chính trị gia” nổi tiếng: kể từ Lưu Bị tự phong
là Hán Trung Vương, cho đến giai đoạn thành Bạch Đế gửi con. Đoạn này
bề ngoài là Lưu Bị nắm quyền, song bên trong Gia Cát Lượng điều hành, tỏ
rõ vai trò một người tổng quản lý tài giỏi kiến tạo cơ cấu phụ trách, chi viện
hậu cần đưa mọi việc vào qui củ, thành vai chính trên sàn diễn.
Giai đoạn thứ ba kế về một “Tổng tư lệnh” viễn chinh nổi tiếng, kể từ bắt
đầu chiến dịch nam chinh tháng 5 vượt qua Lô Giang, đến bắc phạt Trung
Nguyên, đến gò Ngũ Trượng mắc trọng bệnh từ trần ở giữa doanh trại. Gia
Cát Lượng đã trở thành người tổng quản lý khai sáng cơ nghiệp, điều hành
mọi việc trong nước.
Tác giả của Tam Quốc Diễn Nghĩa đã miêu tả Gia Cát Lượng trong một
luồng sáng rực rỡ, với nhiều tình tiết như nhờ sương mù mượn tên, mượn
https://thuviensach.vn

gió đông hoả thiêu Xích Bích, sáu lần ra Kỳ Sơn, hoả thiêu Cơ Cốc, bát trận
đồ gây khốn Lục Tốn, Gia Cát Lượng đã chết mà đuổi được Trọng Đạt sống
v.v..., cơ hồ như Gia Cát Lượng là một thiên tài quân sự siêu năng xưa nay
chưa có, xuất quỷ nhập thần; song theo ghi chép của cuốn sử “Tam Quốc
Chí” của tác giả Trần Thọ, thì Gia Cát Lượng được thể hiện rất thực qua ba
giai đoạn, nhất là qua giai đoạn hai.
Bình phẩm vê Gia Cát Lượng, tác giả Trần Thọ viết:
“Gia Cát Lượng giữ chức tướng quốc, vỗ yên bách tính, tỏ rõ nghi thức, sắp
xếp quan chức, điều hành chính sự, khai sáng dân tâm cùng là ban bố pháp
luật... Có thể nói ông là bậc hiền tài trị quốc, sánh được với các năng thần
như Quản Trọng, Tiêu Hà, song liên tục nhiều năm huy động sức dân đánh
mãi không thắng nói về tháo vát ứng biến, có thể đó chẳng phải là sở trường
vậy''.
Cứ như sử liệu mà xem, xét lời bình của Trần Thọ, đôi chiếu với sự miêu tả
của La Quán Trung, nghĩ rằng cũng nên tìm hiểu con người Gia Cát Lượng
một cách chân thực.

3. Quân sư trẻ tuổi với ngoại giao con thoi và sách lược rõ ràng.
Kể từ Tào Tháo mang đại quân xâm nhập Kinh Châu cho đến cuộc chiến ở
Xích Bích, thấy sự nghiệp của Lưu Bị ở vào vị trí rất chông chênh. Ở giai
đoạn này, Gia Cát Lượng đã phát huy mưu lược và tài cán ngoại giao, giúp
đỡ rất nhiều cho Lưu Bị. Tam Quốc Diễn Nghĩa đã miêu tả thiên tài quân sự
tuyệt vời của ông, ví như trận hoả thiêu gò Bác Vọng và đại chiến Xích
Bích thiêu hủy đoàn thuyền liên hoàn đều quy tụ ở công lao của ông, câu
chuyện mượn gió đông mang đầy màu sắc thần thoại. Kỳ thực Gia Cát
Lượng lúc đó còn ít tuổi, lại thiếu kinh nghiệm chiến đấu, được lưu ở tuyến
sau, cống hiến thực sự của ông chỉ là lo liệu việc hậu cần.
Sau chiến dịch Tương Dương, Trường Bản, đội quân của Lưu Bị tan tác cả.
Trong vạn phần nguy cấp, cũng nhờ Lỗ Túc dẫn lối Gia Cát Lượng, phục

https://thuviensach.vn

mệnh sang Giang Đông thuyết phục Tôn Quyển, để ông ta xuất binh cùng
với Lưu Bị liên hợp chống trả Tào Tháo. Đấy chẳng những phải thuyết
phục Tôn Quyền, mà phải chinh phục được cả quần thần văn võ của Đông
Ngô, có thể nói là một nhiệm vụ rất khó khăn.
Đảm nhiệm việc sưu tầm tình báo đưa ra phán đoán tổng hợp, Gia Cát
Lượng đã thành công trong việc triển khai ngoại giao con thoi. Nhờ được sự
giúp đỡ của Lỗ Túc, Gia Cát Lượng đã có biểu hiện kiệt suất, ông trù liệu
chính xác, phân tích rõ ràng, khi cứng, khi mềm, khi thuận theo, khi khích
tướng, cuối cùng hiệp trợ Tôn Quyền thắng được phái chủ hoà trong nước,
xuất binh tiến hành một trận quyết chiến với Tào Tháo ở Xích Bích, có thể
nói đã traọ chiếc chìa khoá mở cửa cho sự nghiệp của Lưu Bị được tiến
triển.
Trong cuộc chiến ở Xích Bích, thực tể là cuộc đối đầu giữa tập đoàn quân
do Tào Tháo chỉ huy với thủy lục quân Đông Ngô do Chu Du chỉ huy. Đội
quân của Tào Tháo bị chết trận và tan rã hơn mười vạn người mà bản thân
Chu Du trong chiến dịch Giang Lăng sau đó cũng bị thương nặng, dẫn đến
phải chết trong doanh trại, hai bên Tào Tháo và Tôn Quyền đều bị bại hoại,
rốt cục người thu lợi chủ yếu lại là Lưu Bị. Tuy vậy Tào Nhân vẫn còn
hùng cứ ở Tương Dương, Kinh Châu; Chu Du vẫn nắm giữ Giang Lăng,
một vị trí quân sự quan trọng bên sông Trường Giang. Xong ở phía tây
nam, một nửa phần Kinh Châu là ba quận Linh Lăng, Quế Dương, Trường
Sa đã bị quân của Lưu Bị thừa cơ chiếm lấy, tạo ra đất sáng nghiệp trọng
yếu của Lưu Bị, kế hoạch trên giấy “Long Trung Sách” của Gia Cát Lượng
đã tiến được một bước có thể nói đã thành công được một nửa.
Tuy ở giai đoạn này Gia Cát Lượng chưa tác động nhiều lắm đến sự sáng
nghiệp của Lưu Bị, song việc phát triển sự nghiệp của Lưu Bị vẫn nằm
trong quy hoạch phát triển của Gia Cát Lượng. Bước thứ hai của “Long
Trung Sách” nhằm vào Ích Châu ở phía tây không lâu nữa cơ hội lại đến.
Lưu Chương chiếm cứ Ích Châu, do nhiều năm bị quân Trương Lỗ ở Hán
Trung phương bắc quấy nhiễu, thể theo những đề nghị của các trung thần
Trương Tùng và Pháp Chính, đã chủ động mời quân của Lưu Bị đến giúp.

https://thuviensach.vn

Lưu Bị để Gia Cát Lượng hiệp trợ với Quan Vũ và Trương Phi trấn thủ
Kinh Châu, tự mình dẫn theo Hoàng Trung tiến vào Ích Châu, còn có tổng
tham mưu trứ danh Phượng Sồ tiên sinh. Trong đoàn xuất quân này, có thể
thấy Lưu Bị rất xem trọng Gia Cát Lượng quân sư, tuy không xếp vào hàng
mưu lược quân sự, song lại đặt ở vị trí điều hành hậu cần, giống như Tiêu
Hà với Lưu Bang.
Không bao lâu, các cánh quân của Lưu Bị tiến vào Ích Châu gặp phải sự
cản trở của quân Lưu Chương, đội quân của Hoàng Trung tuy dũng mãnh
thiện chiến, song le thế đơn lực mỏng khó địch lại được đại quân bên Thục.
Lưu Bị vội hạ lệnh Quan Vũ trấn thủ Kinh Châu, hai đội quân của Trương
Phi và Triệu Vân theo hướng sông Nghi cùng tiến vào Ích Châu, hẹn hợp
với quân Hoàng Trung cùng đánh Thành Đô.
Tổng tham mưu trưởng của Trương Phi và Triệu Vân là Gia Cát Lượng, đây
cũng là lần thứ nhất Gia Cát Lượng chủ động lãnh đạo việc quân. Do hai hộ
tướng Trương Phi, Triệu Vân dốc lực phối hợp, khiến cuộc tấn công lần này
gần như nắm chắc phần thắng.
Không lâu, trong lần tiến đánh Thành Đô, Bàng Thống không may tử nạn,
công việc tổng tham mưu chinh phạt đất Thục lại ở cả trong tay Gia Cát
Lượng.
Do thanh thế đội quân Lưu Bị rất lớn, lại có Pháp Chính trong đất Thục làm
nội ứng, Lưu Chương thấy đại thế đã vỡ, bèn xin đầu hàng Lưu Bị. Bước
thứ hai rất quan trọng mà “Long Trung Sách” đã hoạch định cũng là công
việc khuếch triển rất khó khăn đã đạt được thành công thuận lợi.
Sau khi chiếm được Ích Châu, không lâu Lưu Bị lại dẫn đội quân của
Hoàng Trung và Triệu Vân, đánh vào đội quân Hạ Hầu Uyên được Tào
Tháo phái đến Hán Trung, lấy sách lược đánh lâu dài, khiến đội quân viễn
chinh của Tào Tháo không được viện trợ phải rút lui. Lưu Bị đã dần dần
từng bước đi từ nhỏ đến lớn, sau tám năm Gia Cát Lượng hạ sơn giúp đỡ,
đã tạo nên một kỳ tích là lập nên thế chân vạc chia ba thiên hạ (từ năm 207
đến 215). Trần Thọ trong Tam Quốc Chí viết rằng:
“Lưu Bị sau khi bình định được Thành Đô, phong Gia Cát Lượng là Quân
sư tướng quân, chức Tả tướng quân (đây là chức quan quan trọng của Lưu
https://thuviensach.vn

Bị) để trông coi việc lớn. Lưu Bị thường dẫn quân đội đi chinh chiến bên
ngoài để Gia Cát Lượng ở Thành Đô trông coi triều chính, chẳng bao lâu
khắp vùng Ích Châu đều dư thực dư binh”.
Từ đó có thể thấy Gia Cát Lượng có tài điều hành và lập kế sách là một trợ
thủ rất lớn bên cạnh Lưu Bị.

4. Đời loạn trọng khoan dung, đời bình trọng sách vở.
Cứ theo bình luận của Trần Thọ, Gia Cát Lượng đã có những thành công rất
lớn, đáng kể là giai đoạn thứ hai, với vai trò một chính trị gia nổi tiếng. Khi
đã có địa bàn của mình (3 quận Kinh Châu mượn của Tôn Quyền) Gia Cát
Lượng đã dốc tâm điều hành công việc quản lý. Sách Tư trị thông giám có
ghi rằng: “Gia Cát Lượng phụ tá Lưu Bị cai quản đất Thục pháp lệnh rất
nghiêm, tầng lớp thế gia quan liêu đặc quyền ở Ích Châu chịu không nổi
thường vẫn oán thán”.
Một nhân vật tiêu biểu cho giới quyền quý cũng là một công thần của Lưu
Bị khi vào Thục là Pháp Chính bèn khuyên Gia Cát Lượng rằng: “Cứ như
Lưu Bang - Hán cao tổ xưa sau khi vào được Quan Trung phế bỏ pháp lệnh
của đời Tần chỉ còn giữ lại ba chương quy định khiến cho dân Tần rất cảm
kích bởi đức độ khoan dung. Nay tướng quân được ủy thác cai quản cả Ích
Châu, trông coi quốc sự nên vỗ yên dân chúng, thi hành pháp luật nghiêm
minh, theo kế phản khách ví chủ tướng chẳng nên làm ư? Hy vọng ông sẽ
khoan dung hình phạt, nhẹ bớt lệnh cấm, để hợp với mong mỏi của dân đất
Thục”.
Gia Cát Lượng đáp rằng: “Tiên sinh chỉ biết một mà không biết hai, nước
Tần thi hành chế độ hà khắc dẫn đến dân tình oán hận, nơi nơi phản loạn,
thiên hạ bởi thế đất lở ngói vỡ. Lưu Chương vốn nhu nhược lại cố chấp nên
chính trị ở đất Thục không phát huy được, chẳng nêu đức độ, hình phạt
chẳng đủ, tầng lớp quan liêu thế tộc thừa cơ giành độc quyền, đạo quân thần c